İdealizm

İdealizm reallığın əsasının maddə deyil, ideyalar, ağıl və ya ruh olduğunu müdafiə edən fəlsəfi mövqedir. Materialistlər "hər şey maddədir" deyirsə, idealistlər "hər şey ideyadır" deyir.

Platonun İdealar Dünyası

İdealizmin ən qədim forması Platonun "İdealar nəzəriyyəsi"dir. Platona görə gördüyümüz fiziki dünya həqiqi deyil, sadəcə kölgədir. Həqiqi reallıq "İdealar dünyası"ndadır. Məsələn, biz çoxlu dairə çəkə bilərik, amma heç biri mükəmməl deyil. Mükəmməl dairə yalnız İdealar dünyasında mövcuddur.

Mağara alleqoriyası bu fikrin ən güclü ifadəsidir: biz hamımız mağarada zəncirlə bağlanmış məhbuslarıq, divardakı kölgələri reallıq zənn edirik.

Subyektiv İdealizm

Corc Berkli daha radikal bir yol tutdu: "Mövcud olmaq qavranılmaq deməkdir." Yəni bir şeyin mövcud olması üçün kimsə onu qavramalıdır. Heç kim meşədəki ağacı görmürsə, o ağac mövcud deyil.

Alman İdealizmi

Kant "transsendental idealizm" ilə yeni yol açdı: biz şeyləri olduqları kimi heç vaxt biləmrik, yalnız zehnimizin onlara verdiyi formanı bilirik. Zaman və məkan şeylərin xassəsi deyil, zehnimizin strukturudur.

Hegel bunu "mütləq idealizm"ə apardı. Ona görə bütün reallıq "Mütləq Ruh"un özünü dərk etmə prosesidir. Tarix, elm, incəsənət, hamısı Ruhun dialektik inkişafının mərhələləridir.

İdealizm mücərrəd görünsə də, praktiki nəticələri böyükdür. Əgər reallıq ideyalardan qurulubsa, ideyaları dəyişdirməklə dünyanı dəyişdirmək mümkündür. Bütün inqilabi hərəkatların və təhsil fəlsəfəsinin arxasında bu güc dayanır.