Immanuel Kant
„İki şey məni heyrətdə buraxır: üzərimdəki ulduzlu səma və içimdəki əxlaq qanunu.“
Bioqrafiya
Müasir fəlsəfənin ən böyük sistematik düşünürü. Köniqsberqdə (bugünkü Kalininqrad) anadan olub və bütün ömrünü bu şəhərdə keçirib. Kasıb ailədən gəlsə də elm sahəsindəki parlaq karyerası ilə Prussiya fəlsəfəsinin zirvəsinə çatdı. 'Xalis Ağlın Tənqidi' ilə fəlsəfədə 'Kopernik inqilabı' etdi — bilik obyektə deyil, biliyin quruluşu subyektə bağlıdır.
Təsiri
Alman idealizmi (Fixte, Şellinq, Hegel), analitik fəlsəfə, etika, estetika, siyasi fəlsəfə — hamısı Kantla dialoqda formalaşıb. İnsan hüquqları nəzəriyyəsinin fəlsəfi əsası Kantdadır.
Əsas İdeyalar
- Kateqorik imperativ — 'Elə hərəkət et ki, davranışın universal qanuna çevrilə bilsin'
- Transendental estetika — məkan və zaman ağlın apriori formaları
- Fenomen və numen — biz şeyləri 'özündə şey' (Ding an sich) kimi biləmmərik
- Apriori bilik — təcrübədən əvvəl gələn bilik mövcuddur
- Praktiki ağıl — əxlaqın əsası ağıldır, hiss yox
- Yüksəklik (sublime) — sonsuzluq qarşısında ağlın özünü dərk etməsi
Əsərləri
Əlaqəli Terminlər
Təcrübədən əvvəl, təcrübədən asılı olmayaraq bilinən bilgi
Allahın varlığının bilinə bilməyəcəyi fikri
Seçim etmək qabiliyyəti, məcburiyyətdən azad olmaq
Bilgi nəzəriyyəsi - bilginin təbiəti, mənbəyi və hüdudlarını öyrənən fəlsəfə sahəsi
Gözəllik, sənət və dad nəzəriyyəsi
Doğru və səhv, xeyir və şərin nəzəriyyəsi
Kant-ın universal əxlaq qaydası
Ümumi ideyalar və ya anlayışlar
Yalnız təzahürləri (fenomenləri) bilərik, 'özü-şey'i yox
Təcrübənin özündən əvvəl gələn, təcrübəni mümkün edən şərtlər
Ən yüksək dəyər, etikanın məqsədi
Azad iradə və determinizm bir yerdə ola bilməzmi?
Özü-şey (tanına bilməz) və görünən şey (tanına bilər)
İnsan varlığını və maraqlarını kainatın mərkəzi faktı olaraq görən dünyagörüşü
Immanuel Kantın transsendental idealizm fəlsəfəsinə əsaslanan məktəb
Sorgulanmadan, sübut tələb olunmadan mütləq həqiqət kimi qəbul edilən prinsip
İnsanların xarici dünyanı birbaşa yox, zehnlərində yaranan təsvirlər (ideyalar) vasitəsilə qavradığını deyən fəlsəfə
Bizim dünyanı olduğu kimi yox, beynimizin (şüurumuzun) formaları (məkan və zaman) vasitəsilə dəyişdirilmiş şəkildə qavradığımızı bildirən Kant fəlsəfəsi
Mədəniyyətindən, zamanından və yerindən asılı olmayaraq, bütün insanlar üçün keçərli olan ortaq əxlaqi qanunların mövcudluğu inancı
Mütləq bir Tanrının olub-olmadığının elmlə bilinməz olduğunu etiraf edən, lakin buna rəğmən subyektiv bir inancı seçən yanaşma