Əgər ölüm olmasaydı?

İnsanlıq min illərdir "ölümsüzlük eliksiri"ni axtarır. Gilqameş dastanından tutmuş müasir transhumanizmə qədər, biz daima ölümü məğlub etməyə çalışmışıq. Bəs tapşaq nə olar?

İlk baxışda bu, mükəmməl xəbər kimi görünür. Bir daha heç kim sevdiklərini itirməz. Heç bir ana övladını, heç bir uşaq atasını itirməz. Xəstəxanaların reanimasiya şöbələri bağlanar. Qəbiristanlıqlar parka çevrilər. Lakin bir az dərinə baxsaq, mənzərə dəhşətli dərəcədə dəyişir.

Zamanın mənası ölür

Haydeqerin "ölümə doğru varlıq" (Sein-zum-Tode) konsepsiyası bizə deyir ki, həyatın dəyəri məhz onun sonlu olmasındadır. Bir düşünün: niyə "bu gün" deyə bir şey var? Çünki sabah olmaya bilər. Niyə sevdiyiniz insanı indi öpmək istəyirsiniz? Çünki bir gün o, ya da siz, olmayacaqsınız. Hər anın dəyəri onun sonlu olmasındadır.

Ölümsüz bir dünyada "tələsmək" anlayışı yox olardı. Əgər qarşımızda sonsuz milyard illər varsa, niyə bu gün nəsə yaradaq? Niyə bu gün sevdiyimizə "səni sevirəm" deyək? Təxirə salmaq bütün bəşəriyyətin yeganə həyat tərzinə çevrilərdi.

Cəmiyyət çökər

Sosioloji fəlakəti düşünün: heç kimin ölmədiyi bir dünyada 500 yaşlı diktatorlar, 1000 yaşlı mülkədarlar və heç vaxt irəli gedə bilməyən milyardlarla gənc. Yeni ideyaların köhnələri əvəzləməsi, Tomas Kunun dediyi kimi "paradiqma dəyişimi", dayanardı, çünki köhnə beyinlər heç vaxt meydandan çəkilməzdi.

İnqilablar mənasızlaşardı. Diktatorları devirmək mümkün olardı, amma öldürmək mümkün olmazdı. Onlar geri qayıdardı. Hitler, Stalin, hər biri əbədi yaşayardı. Ən qəddar insanlar əbədi qəddar olardı.

Sevgi dəyişər

"Ölənə qədər" sözü mənasını itirərdi. Nikah nə olardı? Bir insanla 50 il yaşamaq bir şeydir, 5000 il yaşamaq tamamilə başqa. Heç bir münasibət sonsuzluğa tab gətirə bilməz.

Sevgi fədakarlıq tələb edir. Fədakarlığın ən yüksək forması isə həyatını vermək, yəni ölümdür. Ölümsüz bir dünyada fədakarlıq anlayışı zəifləyərdi. "Sənin üçün hər şeyi edərəm" nə deməkdir ki, əgər heç nəyi itirə bilmirsənsə?

Bəlkə ölüm hədiyyədir?

Bu fikir ilk baxışda qəddarcasına görünür. Amma düşünün: ölüm olmasaydı, yaradıcılıq olmazdı. Sənət, musiqi, ədəbiyyat, fəlsəfə, bunların hamısı ölüm qarşısında insanın "mən burada idim" deməsidir. Piramidalardan tutmuş sonetlərə qədər, hər yaradıcılıq aktı ölümə qarşı bir üsyandır.

Ölüm həyatın "təmizlik mexanizmi"dir; o olmasa, dünya həm fiziki, həm də zehni olaraq tıxanardı. Üsyan etmək üçün nəyəsə qarşı olmaq lazımdır. Ölüm aradan qalxsa, üsyan da, yaradıcılıq da, məna da aradan qalxardı. Sonsuzluğun içində itib gedərdik.

Bəlkə də ölüm bizim düşmənimiz deyil. Bəlkə o, bizi insan edən ən vacib şərtdir.