Stoisisizm

Stoisisizm e.ə. təxminən 300-cü ildə Kitiomlu Zenonun Afinada, "Stoa Poikile" (Rəngli Eyvan) adlanan yerdə dərs keçməsi ilə yarandı. Məktəbin adı da məhz həmin eyvandan gəlir.

Əsas Prinsiplər

Stoik fəlsəfənin özəyində sadə, amma dərin bir fikir dayanır: sənin idarəndə olan və olmayan şeylər var. Başqalarının davranışı, xəstəlik, ölüm, hava sənin əlində deyil. Amma öz düşüncələrin, reaksiyaların, seçimlərin sənin əlindədir. Birincilər haqqında narahat olmaq mənasızdır. İkincilər üzərində işləmək isə həyatın əsas məşğuliyyəti olmalıdır.

Keçmiş qul Epiktet bunu ən yaxşı ifadə edənlərdən biri idi: "Sənə zərər verən hadisələr deyil, sənin o hadisələrə baxışındır." Maraqlıdır ki, müasir koqnitiv-davranış terapiyası (CBT) da məhz bu prinsip üzərində qurulub.

Fəzilət Etikası

Stoiklər üçün yeganə həqiqi "yaxşılıq" fəzilətdir. Sərvət, şöhrət, sağlamlıq isə "üstünlük verilən laqeyd şeylər" sayılır: olsa yaxşıdır, amma əsas deyil. Fəzilətli həyat dörd sütun üzərində dayanır: müdriklik, cəsarət, ədalət və nəfsinə hakim olma.

Roma imperatoru Mark Avreliy "Meditasiyalar"da bu prinsipləri şəxsi gündəlik kimi yazırdı. Dünyanın ən güclü adamının gecələr oturub öz zəifliklərini sorğulaması Stoik fəlsəfənin gücünü göstərir.

Stoisisizm Bu Gün

Senekanın məktubları, Epiktetin dərsləri bu gün "self-help" ədəbiyyatının əsas qaynağına çevrilib. Amma Stoisisizm sadəcə stress idarəetməsi deyil. O, həyatın mənası haqqında dərin, sistematik bir fəlsəfədir.

Epikürçülüklə eyni dövrdə yaranıb rəqabət aparırdı. Hər ikisi xoşbəxtliyə aparan yol axtarırdı, amma fərqli istiqamətlərdə: Stoiklər fəzilətdə, Epikürçülər ağrısızlıqda.