Nihilizm

Nihilizm (latınca "nihil", yəni "heç nə") həyatda, bilikdə və ya dəyərlərdə heç bir obyektiv məna olmadığını iddia edən fəlsəfi mövqedir. Bu, bir məktəb olmaqdan çox, fəlsəfi bir diaqnozdur, bir vəziyyətin adıdır.

Niçe və "Tanrının Ölümü"

Fridrix Niçe nihilizmin ən məşhur diaqnozcusudur. Vacib bir nüans var: Niçe nihilist deyildi, nihilizmi xəbər verirdi. "Tanrı öldü" deyərkən ateist manifesti elan etmirdi. O, Avropanın dini təməllərinin çökdüyünü və bunun arxasınca böyük bir dəyərlər boşluğunun gələcəyini proqnozlaşdırırdı.

Niçe iki növ nihilizm ayırd edirdi. Passiv nihilizm: hər şeydən əl çəkmək, tənbəllik, ümidsizlik. Aktiv nihilizm: köhnə dəyərləri dağıtmaq və yenilərini yaratmaq. O, birincidən qorxur, ikincini isə dəstəkləyirdi.

Nihilizmin Növləri

Metafizik nihilizm deyir ki, dünyanın heç bir zəruri əsası yoxdur, reallığın özü şübhəlidir. Epistemoloji nihilizm biliyin mümkünlüyünü inkar edir: biz əslində heç nəyi "bilmirik". Əxlaqi nihilizm isə obyektiv doğru və ya yanlış olmadığını, əxlaqın insan uydurması olduğunu iddia edir.

Nihilizm və Ekzistensializm

Nihilizmi ekzistensializmə aparan körpü kimi düşünmək olar. Nihilizm "məna yoxdur" deyir və orada qalır. Ekzistensializm eyni nöqtədən başlayır, amma fərqli nəticəyə gəlir: "Verilmiş məna yoxdur, amma biz yarada bilərik."

Kamyu nihilizmlə absurd arasındakı fərqi vacib sayırdı. Absurd insan mənasız kainatda üsyan edir və yaşamağa davam edir. Nihilist isə sadəcə təslim olur.

Bu gün nihilizm pop-mədəniyyətdə səthcəsinə istifadə olunur. Amma fəlsəfi nihilizm dərin və narahat edici bir sualdır: əgər heç nəyin obyektiv mənası yoxdursa, nəyə görə yaşayırıq?