ʿAbd al-Raḥmān ibn Muḥammad ibn Khaldūn
1332 — 1406 · Ərəb (Tunis) · Sosial fəlsəfə, Tarixçilik
„Tarix xalqların sivilizasiyasını, adət-ənənəsini açıqlayan bir elmdir.“
Bioqrafiya
Tarix fəlsəfəsi və sosiologiyanın qurucusu — Adam Smit, Marks, Veber kimi müasir sosial elm nəhənglərindən 400 il öncə. Tunisdə doğulub, bütün Şimali Afrika, Əndəlus, Misirdə yaşayıb. 'Müqəddimə' əsəri tarixin yalnız hadisə təsviri deyil, qanunlara bağlı bir elm olduğunu iddia edən ilk sistematik əsərdir. Asabiyya anlayışı ilə sivilizasiyaların yüksəliş-süqutunu izah etmişdir.
Təsiri
Sosiologiyanın, iqtisadi tarihin, tarix fəlsəfəsinin qurucusu sayılır. Arnold Toynbee, Robert Flint onu 'tarix fəlsəfəsinin atası' adlandırıb.
Əsas İdeyalar
- Asabiyya (qrup birliyi/solidarlığı) — dövlət və sivilizasiyaların əsası
- Sivilizasiya dövriyyəsi — yüksəliş, doruk, çöküş, yeniləşmə
- Sosial əmək bölgüsü — Adam Smitdən 400 il öncə
- İqtisadiyyat tarixi müəyyən edir — Marksdan öncə
- Coğrafi determinizm — iqlim xarakteri formalaşdırır
- Tarixi metod — mənbə tənqidi, məntiqi analiz
Əsərləri
Kitab al-Ibar (Universal Tarix, 7 cild) Muqaddimah (Müqəddimə) — tarix fəlsəfəsinin klassiki